Napęd
Układ napędowy pojazdu obejmuje wszystkie elementy, które wytwarzają energię kinetyczną, przekształcają ją i ostatecznie przekazują na koła.
Obecnie w motoryzacji stosuje się trzy podstawowe rodzaje napędów: silnik spalinowy, napęd hybrydowy oraz napęd elektryczny (BEV).
Niezależnie od rodzaju napędu, układy napędowe składają się z zestawu kluczowych podzespołów pojazdu. Należą do nich na przykład:
- silnik(i), które przekształcają energię w pracę mechaniczną
- skrzynię biegów i sprzęgło, służące do dostosowywania prędkości obrotowej i momentu obrotowego
- Wały napędowe oraz mechanizm różnicowy, który rozdziela siłę na koła
- W przypadku napędów elektrycznych dodatkowo elektronika mocy, akumulator lub generatory
Napęd w silniku
spalinowym Klasyczny silnik spalinowy (np. silnik benzynowy lub wysokoprężny) wykorzystuje energię paliwa do wytworzenia ruchu obrotowego za pomocą tłoków, mechanizmu korbowego i wału korbowego. Ruch ten jest przenoszony na koła za pośrednictwem skrzyni biegów, wału napędowego i mechanizmu różnicowego.
Napęd
hybrydowy Pojazdy hybrydowe łączą silnik spalinowy z co najmniej jednym silnikiem elektrycznym. Napęd hybrydowy łączy konwersję energii cieplnej i elektrycznej – w różny sposób w zależności od koncepcji.
Napęd
elektryczny Pojazdy wyłącznie elektryczne (Battery Electric Vehicles) wykorzystują wyłącznie napęd elektryczny. Do elektrycznego układu napędowego należą w szczególności:
- silnik(i) elektryczny(e)
- Akumulator
- Elektronika mocy i falownik
Silnik elektryczny przekształca energię elektryczną w energię mechaniczną i napędza koła za pośrednictwem skrzyni biegów lub przekładni redukcyjnych. Nowoczesne koncepcje często wykorzystują zintegrowane osie elektryczne lub silniki w piastach kół, w których silnik jest umieszczony bezpośrednio w kole.
Części i podzespoły
Akumulator do samochodu elektrycznego
Akumulatory w samochodach elektrycznych i pojazdach hybrydowych zasilają silnik elektryczny (lub silniki) energią elektryczną, która jest przekształcana w energię mechaniczną napędzającą pojazd.
Automatyczny system start-stop
System start-stop to działający automatycznie system służący do zmniejszenia zużycia paliwa.
Bezpośredni wtrysk paliwa
Bezpośredni wtrysk paliwa to specjalna metoda wtrysku paliwa stosowana w silnikach benzynowych i wysokoprężnych. W tej metodzie paliwo jest wtryskiwane bezpośrednio do komory spalania.
Blok silnika
Blok silnika, pełniący funkcję obudowy i zawierający kanały płaszcza chłodzącego, stanowi centralny element silnika. W silnikach pojazdów użytkowych konstrukcja ta często jest zintegrowana ze skrzynią korbową.
Chłodnica powietrza doładowującego
Zadaniem chłodnic powietrza doładowującego jest obniżenie temperatury powietrza, która w silnikach z doładowaniem wzrasta w wyniku procesu sprężania.
Chłodzenie (chłodzenie silnika)
W silniku spalinowym znaczna część energii zawartej w paliwie jest przekształcana w ciepło. Układ chłodzenia odprowadza nadmiar ciepła do powietrza zewnętrznego.
Chłodzenie akumulatorów w pojazdach elektrycznych
W pojazdach elektrycznych i hybrydowych układ chłodzenia akumulatora zapewnia utrzymanie jego temperatury w optymalnym zakresie.
Cylinder
Zadaniem cylindrów jest prowadzenie tłoków podczas ich ruchu w górę i w dół oraz odprowadzanie ciepła powstającego w procesie spalania do układu chłodzenia.
Dyferencjał
Dyferencjał, a dokładniej „mechanizm różnicowy”, ma za zadanie wyrównywać różnice prędkości obrotowej kół na osiach napędowych, które występują podczas pokonywania zakrętów.
Elektronicznie regulowane łożyska silnika
W pojazdach łożyska silnika stanowią połączenie między silnikiem a nadwoziem. W przeciwieństwie do tradycyjnych rozwiązań, łożyska silnika sterowane elektronicznie mogą być aktywnie regulowane, dzięki czemu dostosowują się do różnych sytuacji na drodze.
Elektronika mocy
W pojazdach elektrycznych i hybrydowych elektronika mocy steruje napędem elektrycznym i zapewnia połączenie między silnikiem a akumulatorem wysokonapięciowym. Ponadto przekształca prąd stały dostarczany przez akumulator na prąd przemienny o wysokim napięciu, przeznaczony dla silnika elektrycznego.
Elementy napędu pasowego
Napędy pasowe są stosowane w każdym nowoczesnym silniku. Ich zadaniem jest przenoszenie ruchu obrotowego wału korbowego na układ rozrządu lub na agregaty pomocnicze oraz napędzanie ich.
Głowica cylindrów
Głowica cylindrów to element silnika, który zamyka komorę spalania od góry. Jest ona umieszczona w górnej części korpusu silnika.
Hydrauliczny układ uruchamiania sprzęgła
Układ uruchamiający sprzęgło jest częścią całego układu sprzęgła i może działać mechanicznie lub hydraulicznie.
Koła pasowe z wolnobiegiem
W nowoczesnych pojazdach alternatory są wyposażone w koło pasowe z mechanizmem swobodnego obrotu, zwane również kołem pasowym alternatora z wolnobiegiem (OAP – Overrunning Alternator Pulley). Przenosi ono siłę napędową tylko w jednym kierunku, zapewniając w ten sposób cichą i płynną pracę układu pasowego.
Koło zamachowe
Koło zamachowe jako element układu korbowego ma za zadanie wyrównywać nieregularności obrotów silnika oraz pokonywać tzw. punkty martwe z wykorzystaniem zgromadzonej energii kinetycznej. Dzięki bezwładności koła zamachowego zapewnia ono płynną pracę silnika, szczególnie przy niskich prędkościach obrotowych.
Koło zamachowe dwumasowe
Koło zamachowe dwumasowe to koło wyposażone w zintegrowany tłumik drgań obrotowych. Zapobiega ono przenoszeniu drgań obrotowych silnika tłokowego do układu napędowego i skrzyni biegów.
Korbowód
Korbowód przekształca liniowy ruch posuwisto-zwrotny tłoka na ruch obrotowy wału korbowego i w związku z tym jest poddawany obciążeniom rozciągającym, ściskającym, zginającym i skręcającym.
Łożysko silnika
W pojazdach łożyska silnika stanowią połączenie między silnikiem a nadwoziem.
Łożysko ślizgowe
Zadaniem łożysk ślizgowych jest podtrzymywanie i prowadzenie ruchomych elementów wewnątrz silnika, a przede wszystkim umożliwianie im ruchu obrotowego przy minimalnym zużyciu.
Miska olejowa
Miska olejowa stanowi element układu smarowania silnika w pojazdach silnikowych. Nazywana jest również zbiornikiem oleju.
Moduł sterujący silnikiem
Moduł sterujący silnikiem stanowi serce nowoczesnych układów sterowania jednostką napędową. Reguluje on dopływ i wtrysk paliwa, przepływ powietrza oraz zapłon.
Napęd hybrydowy
Napęd hybrydowy łączy silnik spalinowy z silnikiem elektrycznym i stanowi połączenie różnych technologii napędowych.
Napęd koła
Silnik w piaście koła (czyli napęd w piaście koła) to system napędowy, który – w odróżnieniu od tradycyjnych układów napędowych z silnikiem umieszczonym centralnie – jest zintegrowany bezpośrednio z kołem pojazdu. W przypadku takiego rozwiązania stosuje się silniki elektryczne.
Napęd łańcuchowy
Napęd łańcuchowy w silnikach spalinowych ma za zadanie przenosić ruch obrotowy wału korbowego na wały rozrządu.
Napęd na wszystkie koła
W przypadku napędu na wszystkie koła moc napędowa pojazdu jest rozdzielana na wszystkie koła i przenoszona na powierzchnię drogi.
Napęd osprzętu silnika
Zadaniem napędu osprzętu jest napędzanie podzespołów pomocniczych, takich jak alternator, pompa wspomagania kierownicy, pompa wody czy sprężarka klimatyzacji.
Napęd rozrządu
Napęd rozrządu ma za zadanie napędzać wałki rozrządu, a tym samym sterować otwieraniem i zamykaniem zaworów.
Ogniwo paliwowe
Ogniwo paliwowe jest elektrochemicznym przetwornikiem energii: służy do przekształcania energii chemicznej zgromadzonej w wodorze w energię elektryczną. W pojazdach napędzanych ogniwami paliwowymi energia ta jest bezpośrednio przekazywana do silnika elektrycznego lub tymczasowo magazynowana w akumulatorze.
osłona przegubu
Mieszki osiowe to osłony wykonane z tworzywa sztucznego lub gumy, które zakrywają przeguby wału napędowego.
Paliwa syntetyczne
E-paliwa to paliwa syntetyczne wytwarzane przy użyciu energii odnawialnej. Pozwalają ograniczyć emisję CO2 przez silniki spalinowe.
Pasek klinowy
Pasek klinowy pełni funkcję paska napędowego. Łączy on ze sobą koła pasowe i w ten sposób przenosi moc z silnika na podzespoły pomocnicze.
Pasek wieloklinowy
Pasek klinowo-żebrowy (wieloklinowy) stanowi udoskonaloną wersję paska klinowego i działa na tej samej zasadzie.
Pasek zębaty
Pasek zębaty synchronizuje pracę elementów układu rozrządu i napędza wałek rozrządu.
Płyn chłodniczy
W silniku spalinowym energia jest przekształcana w ciepło. Aby silnik się nie przegrzewał, ciepło to musi zostać odprowadzone. Zadanie to pełni układ chłodzenia silnika. Płyn chłodniczy w tym układzie pochłania ciepło i transportuje je do chłodnicy, która oddaje je do otoczenia.
Pompa oleju
Pompa oleju ma za zadanie tłoczyć olej do smarowania silnika oraz wytwarzać ciśnienie oleju w układzie smarowania.
Pompa paliwowa
Pompa paliwowa znajduje się przy zbiorniku paliwa w samochodzie osobowym i ma za zadanie dostarczać paliwo w odpowiedniej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem ze zbiornika do silnika.
Pompa wodna
Zadaniem pompy wodnej jest wymuszanie obiegu płynu chłodzącego i zapewnienie cyrkulacji niezbędnej do wymiany ciepła.
Przekaźnik czasowy świeć żarowych
Zadaniem przekaźników czasowych świec żarowych jest regulowanie prądu potrzebnego do działania świec żarowych w zależności od temperatury, we właściwym czasie.
Przepływomierz powietrza
Aby spełnić normy emisji spalin, istotne znaczenie ma właściwy stosunek masy powietrza do masy paliwa. Czujnik masy powietrza ma za zadanie mierzyć jego masę i przekazywać tę wartość do układu sterowania silnikiem.
Rolki napinające i prowadzące
W silnikach spalinowych do napędu podzespołów pomocniczych stosuje się głównie pasy klinowo-żebrowe. Aby zapewnić niezawodne i ciche działanie, napędy pasowe wymagają rolek napinających i prowadzących. Ich zadaniem jest prowadzenie pasów, zmiana ich kierunku oraz zapewnienie napięcia niezbędnego do optymalnej pracy.
Silnik elektryczny
W pojazdach w pełni elektrycznych (BEV) silnik elektryczny zastępuje silnik spalinowy stosowany w pojazdach z napędem konwencjonalnym. W pojazdach z napędem hybrydowym natomiast silnik spalinowy współpracuje z jednym lub kilkoma silnikami elektrycznymi. W silniku elektrycznym energia elektryczna jest przekształcana w pracę mechaniczną i wykorzystywana do napędzania pojazdu.
Silnik Ottiego
Silnik benzynowy pozostaje najpopularniejszym silnikiem stosowanym w samochodach osobowych. W wyniku spalania paliwa przekształca on energię chemiczną w energię cieplną, która za pośrednictwem tłoków zamieniana jest na energię mechaniczną napędzającą pojazd.
Silnik spalinowy
Silnik to urządzenie, które przekształca energię cieplną, chemiczną lub inną w energię mechaniczną. W pojeździe hybrydowym silnik spalinowy współpracuje z jednym lub kilkoma silnikami elektrycznymi.
Silnik wysokoprężny
Silnik wysokoprężny pozostaje jednym z najczęściej stosowanych silników, ponieważ znajduje zastosowanie zarówno w samochodach osobowych, jak i użytkowych, maszynach rolniczych, statkach, a także w przemyśle. Podobnie jak silnik benzynowy, przekształca on energię chemiczną w energię cieplną, która za pośrednictwem tłoków jest zamieniana na energię mechaniczną napędzającą pojazd.
Skrzynia biegów
W układzie napędowym samochodu z silnikiem spalinowym skrzynia biegów jest równie ważna jak sam silnik. Skrzynia biegów przenosi moment obrotowy silnika na koła. Ponadto, dzięki różnym przełożeniom, umożliwia dostosowanie prędkości obrotowej silnika do różnych warunków jazdy.
Skrzynia biegów w pojeździe hybrydowym
Skrzynie biegów zmieniają prędkość obrotową i moment obrotowy silnika, umożliwiając uzyskanie wymaganej siły napędowej. Dzięki zastosowaniu różnych przełożeń pozwalają dostosować prędkość obrotową i moment obrotowy silnika do warunków jazdy.
Skrzynia biegów w samochodzie elektrycznym
Przekładnie zmieniają moment obrotowy i prędkość obrotową silnika, umożliwiając uzyskanie wymaganej siły napędowej. Przekładnie są stosowane w pojazdach elektrycznych i hybrydowych jako elementy elektrycznego układu napędowego osi.
Sprzęgiełko alternatora
Sprzęgiełko alternatora (wolne koło alternatora) stanowi udoskonalenie sztywnego koła pasowego zamontowanego na alternatorze. Zapewnia cichą i płynną pracę napędu pasowego.
Sprzęgło
Sprzęgło jest uruchamiane za pomocą pedału sprzęgła i układu wyłączającego. Stanowi rozłączalne połączenie przenoszące moment obrotowy między silnikiem a skrzynią biegów. Dzięki temu umożliwia ruszanie z miejsca i zmianę biegów.
Sterowanie silnikiem
Całość elementów biorących udział w regulacji dopływu świeżych gazów oraz w odprowadzaniu spalin określa się mianem układu sterowania silnikiem.
System E-Axle
System E-Axle (oś elektryczna) to rozwiązanie przeznaczone do pojazdów z napędem akumulatorowym oraz zastosowań hybrydowych. Osie elektryczne łączą poszczególne elementy, takie jak silnik, oś i skrzynia biegów, w całość.
Technika uszczelnień silników
Uszczelka silnika jest kluczowym elementem, który przyczynia się do wydajnej, bezpiecznej i ekonomicznej pracy silnika. Jej głównym zadaniem jest zapewnienie szczelności i zapobieganie przedostawaniu się różnych płynów, takich jak woda i olej, do wnętrza silnika oraz na zewnątrz.
Tłok
Tłok jest elementem silnika spalinowego. Jego głównym zadaniem jest przekształcanie energii uwalnianej podczas procesu spalania w pracę mechaniczną oraz przekazywanie jej za pośrednictwem sworznia tłokowego i korbowodu do wału korbowego.
Tłumik drgań
Tłumiki drgań skrętnych, zwane również tłumikami drgań torsyjnych, mają za zadanie tłumić nierównomierności obrotowe i drgania wału korbowego.
Turbosprężarka
Zadaniem turbosprężarki, zwanej również turbosprężarką spalinową (ATL), jest wykorzystanie energii spalin do sprężania powietrza doprowadzanego do silnika. W ten sposób zwiększa się moc silnika lub jego sprawność w porównaniu z silnikiem wolnossącym (silnikiem, który jedynie zasysa powietrze bez wykorzystania turbosprężarki).
Układ korbowy
Układ korbowy to mechanizm, który w silniku przekształca ruch posuwisto-zwrotny tłoka w ruch obrotowy wału korbowego.
Urządzenia pomocnicze (BEV)
W pojazdach z napędem wyłącznie akumulatorowym (BEV) urządzenia pomocnicze przejmują wszystkie zadania, które nie służą bezpośrednio napędowi, ale są niezbędne do bezpiecznej, wydajnej i komfortowej eksploatacji.
Uszczelka głowicy cylindrów
Uszczelka głowicy cylindrów to złożony element, którego głównym zadaniem w silniku jest zapewnienie szczelności między różnymi mediami, takimi jak płyn chłodzący i olej, oraz zapobieganie ich wyciekom.
Wał korbowy
W wyniku spalania mieszanki paliwowo-powietrznej w silniku powstaje siła działająca na tłok, którą wał korbowy przekształca w ruch obrotowy.
Wał napędowy
Wał napędowy przenosi moment obrotowy silnika ze skrzyni biegów lub mechanizmu różnicowego do kół. Ponadto musi on kompensować wszelkie zmiany kątowe i długościowe wynikające ze skoków zawieszenia oraz ruchów układu kierowniczego.
Wał wzdłużny
Wał wzdłużny nazywany jest również wałem kardanowym. Jego zadaniem jest przenoszenie momentu obrotowego generowanego przez silnik lub skrzynię biegów do mechanizmu różnicowego osi napędowej.
Wałek rozrządu
Wałek rozrządu jest elementem silnika spalinowego. Odpowiada on za otwieranie i zamykanie zaworów dolotowych i wydechowych silnika we właściwym momencie, z odpowiednim skokiem i w ściśle określonej kolejności.
Wyłączanie cylindrów
Wyłączanie cylindrów to system, który zmniejsza zużycie paliwa w silnikach spalinowych poprzez tymczasowe wyłączenie części cylindrów.
Zawory
Zawory uszczelniają komorę spalania i umożliwiają optymalną wymianę gazów. Są one w ciągłym ruchu i podlegają naturalnemu zużyciu.