Hamulec
Układ hamulcowy służy do bezpiecznego hamowania pojazdu przy każdej prędkości oraz do niezawodnego utrzymywania go w stanie spoczynku – nawet na zboczu lub w przypadku nieobecności kierowcy.
Aktywne systemy bezpieczeństwa jazdy, takie jak układy przeciwblokujące (ABS) czy układy kontroli trakcji (ASR), uzupełniają układ hamulcowy i mają za zadanie stabilizować pojazd w sytuacjach krytycznych.
Konwencjonalne hamulce cierne
W trakcie hamowania konwencjonalne układy hamulcowe przekształcają energię kinetyczną w energię cieplną poprzez tarcie. Hamulce kół są w tym przypadku połączone bezpośrednio z pedałem hamulca za pośrednictwem układu hydraulicznego i mechanizmu hamulcowego: urządzenia uruchamiające mają za zadanie wyzwalać i regulować działanie hamulców. Siła wywierana stopą na pedał hamulca oddziałuje na wzmacniacz siły hamowania. Cylinder główny przekształca wzmocnioną siłę uruchamiającą w ciśnienie hydrauliczne. Hydrauliczne układy przenoszenia mają za zadanie przenosić ciśnienie hamowania przez przewody hamulcowe i węże hamulcowe.
Za sam proces hamowania odpowiadają hamulce kół, które dociskają klocki hamulcowe do tarczy lub bębna hamulcowego. Wytworzona w ten sposób siła tarcia hamuje tarczę lub bęben hamulcowy oraz przykręcone do nich koło.
Systemy hamowania regeneracyjnego
W pojazdach elektrycznych mogą być ponadto stosowane systemy hamowania regeneracyjnego, wykorzystujące zasadę odzyskiwania energii. Podczas hamowania energia kinetyczna jest przekształcana w energię elektryczną i tymczasowo magazynowana w akumulatorze. Energia ta może zostać później ponownie wykorzystana do napędu pojazdu.
Dzięki rekuperacji powstaje również moment hamujący, który spowalnia pojazd. W wielu przypadkach moc hamowania generatora wystarcza do odpowiedniego spowolnienia pojazdu. Jednak ponieważ generatory stosowane w samochodach osobowych nie wytwarzają wystarczającej mocy hamowania, aby pokryć całe zapotrzebowanie pojazdu na hamowanie, konwencjonalny hamulec cierny pozostaje niezbędny również w pojazdach hybrydowych i elektrycznych.
Ogólnie rzecz biorąc, podczas hamowania regeneracyjnego hamulec cierny jest wykorzystywany w znacznie mniejszym stopniu. Oznacza to, że zużycie tarcz hamulcowych i okładzin hamulcowych jest znacznie mniejsze niż w przypadku tradycyjnych pojazdów bez funkcji odzyskiwania energii.
Systemy hamowania regeneracyjnego w pojazdach z napędem elektrycznym mogą dzięki rekuperacji częściowo znacznie zmniejszyć emisję cząstek stałych powstających podczas hamowania.
Pierwsi producenci pracują nad napędami w piastach kół, które całkowicie rezygnują z hamulców mechanicznych. W systemach tych hamowanie odbywa się wyłącznie poprzez rekuperację.
Części i podzespoły
Bęben hamulcowy
Bęben hamulcowy jest głównym elementem hamulca bębnowego. Pełni on dwie funkcje: z jednej strony musi hamować ruch obrotowy koła, z drugiej zaś musi pochłaniać i odprowadzać ciepło powstające podczas hamowania.
Cylinder hamulcowy
Cylinder hamulcowy stanowi element hydraulicznego hamulca bębnowego. Jego zadaniem jest rozchylanie szczęk hamulcowych i dociskanie ich do bębna hamulcowego.
Czujniki prędkości obrotowej kół
Czujniki prędkości obrotowej kół służą do pomiaru prędkości obrotowej kół i przekazywania tej wartości w postaci sygnału do modułu sterującego systemu ABS lub ESP®. Rozróżnia się przy tym czujniki aktywne i pasywne.
Elektryczny hamulec postojowy – hamulec ręczny
Elektryczny hamulec postojowy coraz częściej zastępuje mechaniczny hamulec ręczny i uruchamia się go za pomocą przełącznika umieszczonego we wnętrzu pojazdu. Służy do zabezpieczenia zaparkowanego pojazdu przed stoczeniem się.
Główny cylinder hamulcowy
Zadaniem cylindra głównego, zwanego również cylindrem hamulcowym, jest przekształcenie nacisku wywieranego na pedał hamulca w ciśnienie hydrauliczne. Znajduje on zastosowanie w hamulcach tarczowych i bębnowych.
Hamulec bębnowy
Hamulec bębnowy stosuje się głównie na tylnej osi samochodów małych i kompaktowych.
Hamulec bębnowy w samochodzie elektrycznym i pojeździe hybrydowym
Mimo że hamulec bębnowy jest niemal tak stary jak sam samochód, nadal montuje się go w niektórych pojazdach elektrycznych i hybrydowych. Jako hamulec cierny, wraz z hamulcem tarczowym, uzupełnia on w wielu układach hamulcowych system hamowania regeneracyjnego z funkcją odzyskiwania energii.
Hamulec tarczowy
Hamulec tarczowy stał się standardem w nowoczesnych samochodach osobowych i jest najpowszechniej stosowanym układem hamulcowym, wypierając pod tym względem hamulec bębnowy.
Hamulec tarczowy w samochodzie elektrycznym i hybrydowym
Hamulec tarczowy jest najpowszechniej stosowanym układem hamulcowym w samochodach osobowych. W wielu pojazdach hybrydowych i elektrycznych stanowi on uzupełnienie układu hamowania regeneracyjnego z funkcją odzyskiwania energii.
Klocki hamulcowe
Hamowanie pojazdu odbywa się dzięki przemianie energii kinetycznej w energię cieplną: po naciśnięciu pedału hamulca tłoki w zaciskach hamulcowych dociskają klocki hamulcowe do tarczy hamulcowej, która jest połączona z piastą koła. W ten sposób pojazd zostaje wyhamowany.
Moduł sterujący ABS
Moduł sterujący ABS stanowi centralny element układów ABS. Steruje on pracą układu przeciwblokującego, którego zadaniem jest zachowanie sterowalności pojazdu podczas gwałtownego hamowania.
Płyn hamulcowy
Zadaniem płynu hamulcowego jest przenoszenie siły wywieranej przez kierowcę na pedał na hamulce kół. Istotną rolę odgrywają tu temperatura wrzenia i lepkość płynu.
Przewody hamulcowe
Zadaniem przewodów hamulcowych jest przekazywanie ciśnienia hydraulicznego do hamulców kół za pomocą płynu hamulcowego. Rozróżnia się przewody sztywne i elastyczne.
Regulator siły hamowania
Podczas hamowania ciężar pojazdu przenosi się z tylnej osi na przednią. Aby pojazd nie wpadł w poślizg, w układzie hamulcowym stosuje się regulatory siły hamowania. Ograniczają one ciśnienie w układzie hamulcowym tylnej osi.
Smar do hamulców
Środki smarne do hamulców mają za zadanie chronić ruchome elementy hamulców tarczowych i bębnowych przed korozją przez długi czas oraz zapewniać ich płynne działanie, a także zapobiegać powstawaniu hałasu podczas hamowania.
System zapobiegania blokowaniu się kół (ABS)
System ABS zapobiega blokowaniu kół podczas gwałtownego hamowania, co mogłoby spowodować utratę przez kierowcę kontroli nad pojazdem. Osiąga się to poprzez cykliczne zmniejszanie i zwiększanie ciśnienia hamowania.
Systemy odzyskiwania energii i hamowania regeneracyjnego
W samochodach w pełni elektrycznych (BEV = Battery-Electric Vehicles) systemy hamowania z odzyskiem energii wykorzystują zasadę rekuperacji. Podczas hamowania energia kinetyczna jest przekształcana w energię elektryczną. Jest ona tymczasowo magazynowana w akumulatorze, dzięki czemu może zostać ponownie wykorzystana do napędzania pojazdu. Rozwiązania te stosowane są również w pojazdach hybrydowych.
Szczęki hamulcowe
Szczęki hamulcowe stanowią część układu hamulcowego, a zatem są elementami pojazdu mającymi wpływ na bezpieczeństwo, a jednocześnie służą jako nośnik materiału ciernego.
Tarcza hamulcowa
Tarcza hamulcowa wraz z klockami hamulcowymi sprawia, że energia hamowania jest przekształcana w energię cieplną w wyniku tarcia. W ten sposób kierowca może regulować prędkość pojazdu.
Wzmacniacz siły hamowania (serwo hamulcowe)
Wzmacniacz siły hamowania (serwo hamulcowe) wspomaga siłę wywieraną przez kierowcę na pedał hamulca podczas hamowania, przekazując ją do głównego cylindra hamulcowego. Najpopularniejsze są wzmacniacze siły hamowania działające na zasadzie podciśnienia oraz wzmacniacze siły hamowania hydrauliczne.
Zacisk hamulcowy
Zacisk hamulcowy stanowi element układu hamulców tarczowych. Jego zadaniem jest przede wszystkim przekształcanie ciśnienia hydraulicznego w układzie hamulcowym w siłę mechaniczną.